میهن وب هاست

هاست پر سرعت و ارزان. تحویل فوری! همین حالا سایت خود را راه اندازی کنید!

کسب درآمد از آپلود

فایل آپلود کنید، با دیگران به اشتراک بگذارید و پولدار شوید!

محل تبلیغ شما

نمایش تبلیغات متنی شما با قیمت مناسب. برای مشاهده تعرفه تبلیغات کلیک کنید.

محل تبلیغ شما

نمایش تبلیغات متنی شما با قیمت مناسب. برای مشاهده تعرفه تبلیغات کلیک کنید.

اسب ، تاریخچه تکامل و رفتارشناسی

پرینت

از نظر تکاملی طبق یافته های فسیلی منشاء اسب های امروزی از پستاندار کوچکی تحت عنوان ائوهیپوس که شباهت زیادی به روباه داشته و مربوط به حدود ششصد میلیون سال قبل ، یعنی دوران ائوسن از نظر زمین شناسی است و چنین بر می آید که از نظر تکاملی اسب های امروزی درطی میلیونها سال از این پستاندار کوچک منشاء گرفته اند .

اسب اولیه - condylarth

condylarth

قد این جانور در حدود ۳۰ الی ۳۵ سانتیمتر بوده و گسترش جهانی داشته است . بدن آن گرد و دارای پشتی خمیده بوده و در هنگام راه رفتن از کف پنجه های خود استفاده می کرده است . در اندام حرکتی قدامی خود ۴ انگشت و در اندامی خلفی خود ۳ انگشت داشته است. حدود ۱۳ نوع از این جاندار در بخشهای مختلف آمریکای شمالی و انگلستان ، سوئیس ، فرانسه و بلژیک یافته شده است.
بنابر کشفیات بعمل آمده نه تنها طویل شده و نیز کاهش تعداد تدریجی اندامهای حرکتی اسب استنباط می شود ، بلکه تغییراتی که بصورت طولانی شدن گردن و جمجمه همراه با تغییر عادات چرا کردن ( مانند خوردن میوه های آبدار که در بالای سطح زمین رشد می کنند ) به رژیم علف خواری ( خوردن علف های خشبی و سخت از سطح زمین ) ایجاد شده را می توان بر گرفت . گرچه اولین فسیل یافت شده از ائوهیپوس به ثبت رسیده است ، ولی به جرات می توان گفت که این جانور کوچک اندام از یک دودمان اصلی پستاندار که دارای ۵ انگشت بوده تکامل یافته است . پس از گذشت میلیونها سال انواع تکامل یافته این حیوان ( حدود ۵۷ میلیون سال ) بنام تک سمیان دوران پلیوسن تحت نام پلیوهیپوس شکل گرفت اند .

hyracotherium

hyracotherium

piloohippus

piloohippus

یافته های باستان شناسی در ایران توسط آقای ماکنم ، یکی از معاونان دومرگان باستان شناس معروف ، فسیل یک نوع اسب تحت عنوان هیپاریون در سال ۱۹۰۴ میلادی در ناحیه مرزه چال مراغه بدست آمده است که مربوط به اواخر دوران سوم زمین شناسی یعنی پلیوسن و قبل از فوارن آتشفشان سهند ( بیش از یک میلیون سال قبل ) می باشد .

hipparion

hipparion

با آغاز دوره یخبندان در کره زمین و تغییرات جوی انواع مختلف پلیوهیپوس مهاجرتهای گسترده ای به قاره های قدیم ( آسیا ، اروپا و آفریقا ) آغاز کردند . بنابر دلایلی که هنوز روشن نیست قاره آمریکا بطور ناگهانی و پس از قطع ارتباط آن با قاره های قدیم ، از وجود پلیوهیپوس پاک گردید. انواع مختلف پلیوهیپوس در طی مهاجرتهای خود در بخشهای آفریقا و اروپا و آسیا پراکنده شدند و منشاء انواع مختلف گور خر ، خر و چهار تیپ از اجداد اولیه اسب های امروزی گردیدند . بنابر این اسب های امروزی دارای چهار جد اولیه هستند و از نظر تاریخی فلات ایران منطبق بر محدوده جغرافیائی پراکندگی دو نوع از انواع چهار گانه این اجداد محسوب می شود . اسب های نژاد ترکمن و کاسپین موجود در این سرزمین پس از گذشت قریب به یک میلیون سال از پیدایش آن دو نوع اجداد اولیه اسب ، هنوز بعنوان شبیه ترین اسب های موجود در جهان به اجداد فوق محسوب می شود و مورد توجه خاص جهانیان و پژوهشگران قرار گرفته است .

روند تکاملی اسب در مشرق زمین

ایران یا همان پارس یکی از شاخص ترین اقوام مشرق زمین بود که در روند تکاملی اسب شرقی نقش داشت . در شمال شرقی این ناحیه سه زیرگونه از اسب های وحشی وجود داشتند که مبنای تکامل اسب های شرقی محسوب می شوند. این اسب ها عبارتند از : اسب های لاغر و باریک اندام ترکمن . اسب های متوسط القامه سکائی و اسب های کوچک اندام کوهستانی که دلیل اثبات آنها فسیلهای کشف شده در این مناطق می باشد . این اسب ها امروزه نیز وجود دارند و با نامهای ترکمن – یابو و اسبچه خزر شناخته شده هستند. پراکندگی و توسعه جمعیت اسبچه خزر را می توان در وسعتی از گپه داغ در رشته کوه البرز تا کوههای زاگرس مشاهده کرد . این اسب جزء اولین اسب های رام شده توسط سومری ها ( خوزستان امروزی ) محسوب می شود و در زمان پادشاهی اشکانیان و ساسانیان این اسب در خدمت انسان بوده است تا اینکه به مرور زمان از صحنه روزگار محو شد .در سال ۱۹۶۵ مجددا این گونه از اسب ها در گله های نیمه وحشی سواحل دریای خزر دیده شدند که می توان این امر را یک بازگشت ژنتیکی تلقی کرد.متعاقب این کشف تلاشهائی جهت ازدیاد نسل این اسب ها صورت گرفت.

در بین سالهای ۱۹۶۵ تا ۱۹۹۳ تعداد ۳۰ راس از این اسبچه ها صادر و تعداد ۱۲۰۰ راس نیز در انجمن بین المللی اسبچه خزر ( واقع در انگلستان ) ثبت شدند. در کشورهائی همچون : انگلستان – آمریکا – زلاندنو – فرانسه – سوئد – نروژ و ایران نیز چنین انجمنی وجود دارد اسب سکائی دارای پراکندگی و توسعه جمعیتی است که محدوده آن از شمال شرق ایران شروع شده و تا سیبری در شمال و از غرب تا اروپای شرقی ادامه دارد . اگرچه امروزه تعداد کمی از این اسب ها باقی مانده است اما به استناد تحقیقات دکتر Gus Cochran این تعداد خالص می باشند . به احتمال قوی می بایست گله های بزرگی از این اسب ها با همان مشخصه های خونی در قزاقستان وجود داشته باشد ولی تا کنون هیچگونه مطالعات ژنتیکی برای اثبات این امر بر روی آنها صورت نگرفته است .

در ایران باستان از این اسب ها برای باربری و حمل و نقل استفاده می شد . پراکندگی و توسعه گله های اسب ترکمن شامل محدوده ای است که از ساحل شرقی دریای خزر شروع شده و تا دامنه های شمالی البرز ادامه دارد و از کپه داغ تا کوههای تیان شان نیز گسترش یافته است . در تمامی این مناطق این اسب ها دارای همان مشخصه های فیزیکی و ساختار اندامی می باشند که در اسب های ترکمن امروزی قابل روئیت است . یعنی اندام باریک با ساقهای بلند از طرف دیگر حجاری های موجود در قزاقستان و نقاشی های سبو ها و تنگهای یونانی مبین این موضوع می باشد . زمان دقیق اهلی شدن این گونه از اسب کاملا مشخص نیست . اما از نمونه های استخوانی کشف شده قدمتی معادل ۱۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح را در مصر و ۱۰۰۰ سال قبل از میلاد را در یونان نشان می دهد.
فراوانی گله های این نوع اسب در زمان قدیم چشمگیر بوده ولی امروزه تعداد بسیار کمی از آنها باقی مانده است. در زمان پادشاهی داریوش سالیانه تعداد ۳۰۰۰۰ راس از این اسب ها به ممالک دیگر صادر می شد که این تعداد امروزه به ۴۰۰ راس در سال تقلیل یافته است . یکی از عمده ترین دلایل این انقراض را می توان وارد کردن اسب های ترابرد و عدم شرکت اسب های ترکمن در مسابقات اسب داوانی دانست . اسب های ترکمن در حقیقت اجداد اسب های تیزتک و چالاک امروزی مشرق زمین هستند Dendogram ها بیانگر این واقعیت هستند که اسبچه خزر اولین جد اسب های مشرق زمین بوده است و بعد از آن اسب های یابو و ترکمن قرار دارند .

بعد از این سه تیره – اسب های کرد را می توان پدر اسب های دو خون مشرق زمین محسوب کرد . در زمان قدیم این اسب ( اسب کرد ) بنام های : آشوری – Nisaean – پارتی – ساسانی و ….. معروف بوده است آنطور که می گویند اسب عرب پارسی بعد از اسب های بدوی عرب بوجودآمده است. اسب های دو خون شرقی تلفیقی از اسبچه خزر – یابو و اسب ترکمن می باشند. در یک تقسیم بندی ژنتیکی که در مقیاس ۱ به ۱۰ صورت گرفته است یابو دارای ۹ شاخص ژنتیکی و اسبچه خزر و ترکمن دارای ۸ شاخص می باشند.
تاریخچه اسب

در نمودار بالا اسب ترکمن و اسب استپ های روسیه دارای یک رتبه هستند . خط ارتباطی که از ترازهای اسب بومی پارسی – ترکمن و اسب های استپهای روسیه رسم شده است مستقیما به ترازهای اسب های امروزی یعنی یابو – ترکمن و اسبچه خزر متصل می شوند . اسب کرد دارای رتبه بالاتری نسبت به اسب عرب و اسب پارسی می باشد . به رغم مشکلات بالقوه ای که در امر نشانه گذاری ژنتیکی وجود دارد در یک Dendogram قابل قبول می توان مبنای اسب های تاریخی را مشخص کرد.

نمودار شماره 1

نمودار شماره ۱

در نمودار شماره ۱ (بالا) ۶ شاخه اصلی وجود دارد .در داخل این چارت اسب عرب یک گروه فشرده را به خود اختصاص داده است . اسب ها کرد و آخال تکه مستقلا دارای یک شاخه هستند . اسبچه خزر مبنای زیر گروهی است که یابو و ترکمن را شامل می شود . این گروه در حقیقت اجداد اسب های مشرق زمین هستند و اسبچه خزر دارای قدمت بیشتری نسبت به سایرین است .

اسب اصیل ( عرب )
در غرب به نام عرب و در ناحیه ایران به اصیل منسوب است . نه تنها نژاد اجدادی را حفظ کرده Koheilan Hamdani, Obayan, Saglavi, Hadban و غیره بلکه ویژگی های اصیل خود را حفظ کرده که این نژاد را در جهان مشهور ساخته است . زیبایی ، زیرکی و بالاتر از این ها شجاعت بنیه که با یک ملایمت طبیعی ترکیب شده . بجای توجه به ویژگی ظاهری اش باید توجه بیشتری به توانایی اش بشود . به خاطر دلائل بالا غربی ها علاقه زیادی برای بدست آوردن ذخیره اسب اصیل ایرانی دارند . جامعه جهانی اسب یکی از ارزیابی هایش سرعت در پخش پرورش این اسب است .

اسب اصیل ( عرب )

اسب اصیل ( عرب )

اسبچه خزر

این اسب کوتاه ، زیبا و تمیز است . این اسب مینیاتور اسب عرب است و برای جوانان در نمایش پرش و مسابقه سرعت ارزش زیادی دارد . حکاکی سنگ های قدیمی و اکتشافات باستان شناسی این حقیقت را می گوید که اسبچه خزر درواقع اولین اسبی بود که در خاور میانه استفاده می شد . این اسب در خارج از خاور میانه هم موفق بوده و الان در برمودا ، انگلیس و نیوزیلند پرورانده می شود .

اسبچه خزر

اسبچه خزر

کرد
شبیه اسب اصیل است . اسب کرد با نام های مختلف شناخته می شود . اختلاف در پرورش دادن و خصوصیات ظاهری است . این اسب به نام های jaff _ afshar _ sanjabi و غیره خوانده میشود . نوع jaff در مینیاتورهای ایرانی وجود دارد و احتمالا ً نسبت خویشاوندی با اسب اصیل دارد . در نژاد های دیگر اسب کردی روی هم رفته یک اسب جمع و جور قوی نشانه هایی از امکان به وجود آمدن از اسب جنگی به نام nisaeam وجود دارد که توسط تاریخ نویسی به نام Greek ذکر شده است . این اسب برای مسافت های طولانی و مناطق کوهستانی بسیار خوب است . اسب کرد همچنین همچنین توانایی حمل بار سنگین را دارد .

اسب کرد

اسب کرد

Thourouhgbred ایرانی
پرورش اسب ایرانی Thourouhgbred درایران با کیفیت بالای نریان و مادیان آغاز شد . توجه و مراقبت در سایه یک مدیریت فنی در پرورش آنها امید یک آینده نوید دهنده است . این مطلب را می توان درحظور این اسب در مسیر مسابقه دید .

Thourouhgbred ایرانی

Thourouhgbred ایرانی

ترکمن
در تطابق با واقعیت تاریخی ، کشفیات باستان شناسی و تحقیقات ، اسب ترکمن یکی از اولین اسب هایی بوده که در ایران برای اهداف خاصی پرورش و گسترش یافته است . در ابتدا برای تاخت و تاز استفاده میشد . این اسب لاغر و بلند و به طور ظریف خلق شده است . دارای سرعت و استقامت است که این اسب را برای مسیر مسابقه ایده ال کرده است شبیه اسب اصیل و کرد است . ترکمن همچنین دارای چندین شاخه است . بهترین نام برای آن akhal _ take و yamut است . یک دورگه thoroughbred و ترکمن اسبی مناسب برای مسابقه و نمایش پریدن است .

اسب ترکمن

اسب ترکمن

اسب بومی ایران

این اسب در تمام قسمت های ایران وجود دارد . اندازه و ساختار این اسب در تطابق آن با منطقه ای که در آن پرورانده می شود فرق می کند . روی هم رفته آنها خیلی بزرگ نیستند . هنوز قوی و محکم و همچنان ثابت قدم و بی لغزش هستند . برای قرن ها این اسب تمام کارهای سخت و طاقت فرسا را انجام می داد و برای کشیدن ارابه و حمل کردن بارهای سنگین استفاده می شد . اسب مدرن ( ( Equus Caballus به خانواده اسب (Equidae ) که شامل گورخر، الاغ و اسب می شود ، تعلق دارد و تمامی این گونه ها از نظر ظاهر فیزیکی به یکدیگر شباهت دارند . آنچه که موجب شگفتی و حیرت بسیاری را فراهم کرده آن است که خانواده اسب عضو راسته Perissodactyla است و این نشان می دهد که اسب نسبت نزدیک با کرگدن دارد . اسب امروزه از نظر ارتفاع ، وزن و شکل بسیار متغیر است .

اسب های بارکش ۱۸ تا ۱۹ دست ( پهنای کف دست ) ارتفاع دارند و وزن آنها به ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلو گرم می رسد . این اسب ها دارای استخوان بندی درشت ، نیرومند و پرقدرت می باشد . در مقابل این اسب ها ، اسب های کوچک نمایشی هستند که بلندی آنها فقط ۷ تا ۸ دست است و وزن آنها بیشتر از وزن یک سگ با اندازه متوسط نیست . این قبیل اسب ها ظاهری بسیار آراسته و تمیز دارند و تقریباً لطیف و ظریفند . اسب تفریحی (pleasure horse ( بین این دو گونه است . بلندی آن بین ۱۴ تا ۱۶ دست و وزن آن ۳۰۰ تا ۵۹۰ کیلو گرم است و تصویر یک قهرمان واقعی است که ار سرعت و قدرت لازم برخوردار است .

یک اسب اصیل می تواند مسافت ۱۶۰۰ متر را با سرعت متوسط ۶۴ کیلومتر در ساعت طی کند . در حالی که یک اسب کوارتر Quarter )) آمریکائی می تواند فواصل کوتاه را با سرعت متوسط ۷۲ کیلومتر در ساعت بپیماید . اسب های نژادهای مختلف را می توان برای بازی در سیرک تربیت کرد مانند اسب های هنرمند بالت یا اسب های کوتوله فیلمها .
اسب مدرن ( ( Equus Caballus نیز ساعات بسیاری را در مسیر های دایره وار و خسته کننده آسیابهای نیشکر و غلات طی می کند ، میلیون ها جریب زمین های کشاورزی را شخم زده ، ملل مختلف را برای نبردها بر پشت خود حمل کرده . آمیختگی مناسب و شایسته خصوصیات روانی ، فیزیولوژیکی و فیزیکی اسب ، این حیوان را قادر ساخته که با نیازمندی ها و خواسته های بشر که احتیاج به سرعت ، قدرت ، شکیبائی ، قدرت تهاجم و یورش ، استقامت ، هوشیاری و برخورداری از حافظه قوی دارند ، تطبیق دهد . در گذشته ، اسب به عنوان منبع گوشت ، شیر ، گرما و رفاقت برای جنگجویان بی پناه و سرمازده بوده است .

 

ویژگی های جسمی
اسب ها حیواناتی بزرگ و چابکند و به دندان های تیز و محکم مجهز هستند . آنها دارای چهار پای قوی اند و هر یک از پاها یک سم سخت و محکم دارد .اسب ها بسیار قوی تر و نیرومند تر از انسان ها هستند. بنابر این اگر بخواهیم آنها را تسلیم خواسته ها و نیازهای خود کنیم لازم است نیازهای روانی آنها را خوب بفهمیم . برخی از نیازهای اولیه مانند گرسنگی ، ترس و جمع گرایی و گروه دوستی در این حیوان ، می توانند انگیزه تربیتی برای انسان باشند . اسب ، گرچه در میان حیوانات اهلی باهوش ترین نیست ، اما از حافظه بسیار قوی برخوردار است و از این بابت در میان تمام جانوران ، پس از فیل مقام دوم را دارد .

اسب درست در مانند اجداد خود در میلیون ها سال پیش در مقابل خطر از خود واکنش نشان می دهد . اولین واکنش اسب در مقابل خطر، فرار است . اگر این واکنش موثر واقع نشد ، با لگد زدن ، گاز گرفتن و ضربه زدن با پاهای جلو از خود دفاع می کند . اسب بر خلاف ما قادر به درک و تشخیص رنگ ها نیست و حتی ممکن است قادر به دیدن اشیاء در فاصله بیش از ۳۶۰ متر نباشد . اسب دو تصویر جدا از هم را یکباره می بیند یکی را با چشم راست و دیگری را با چشم چپ . اسب اب بالا و پایین آوردن سر خود اشیاء را در کانون چشم های خود متمرکز می کند . مردمک چشم اسب بر خلاف مردمک چشم ما قادر به حرکت و جابجایی برای تمرکز بر روی اشیاء نیست .

حس شنوایی اسب تکامل یافته و تیز است . اسب می تواند خانه اش ، چراگاهش و دوستانش را با بوییدن آنها به خوبی تشخیص دهد . اسب می تواندهر گونه شیء یا حیوان بیگانه را با حس بویایی خود ارزیابی کرده و تشخیص دهد که آیا خطرناک است یا بی خطر . اگر حس بویایی حافظه اسب را به کار انداخته و به یاد آورد که آن شیء یا حیوان ناآشنا زمانی باعث هراسش شده است از آن شیء یا حیوان می گریزد یا به آن حمله می کند. حس لامسه اسب نیز قوی است . اسب بدلیل برخورداری از گیرنده های لامسه به راحتی قابل کنترل است . بخصوص نواحی بینی ، دهان ، گوش ها ، گردن ، جدوگاه و دنده هایش بسیار حساسند .

رفتار شناسی اسب

بنظر می رسد گله های رمیده و یا در حال چرای اسب نقاشی شده در دشت های دور دست ، آنچنان قرابتی با اسب های اهلی درون اصطبلها که ایام را به خوردن ، کارکردن و یا چریدن در پادکها می گذرانند را نداشته باشند . علی رغم اینکه تا چه اندازه این اسب ها اهلی و رام شده باشند، اعمال و رفتارشان را از اجداد وحشی خود به ارث برده و حفظ کرده اند . عوامل محیطی مانند رعد و برق ، باد و نزولات آسمانی بر چگونگی رفتار اسب اثر می گذارد .تغییرات فشار هوا در میان این عوامل بیشترین تاثیر را دارد . اسب ها قادرند بالا و پایین آمدن فشار هوا را درک کنند . رفتار و واکنش اسب ها در روزهایی که هوا منقلب و متغیر است با روزهایی که هوا آرام است ، کاملا ً متفاوت می باشد . اگر با اسب سر و کار داریم باید بر رفتار او اشراف داشته باشیم تا از واکنش های او در قبال محرک های خاص آگاه بوده و زبان گویای اندام او و اصوات هشدار دهنده اش را هم بدانیم . عمده دلیل بر این آگاهی ، ایمنی است برای اجتناب از هر گونه خطر و یا آسیب احتمالی. دیگر ویژگی این آگاهی حفظ سلامت جسم و روان اوست که به موقع از بیماری و یا ناخشنودی او مطلع شده در پی رفع آن برآییم .
روش طبیعی زندگی اسب
امروزه گله های اندکی آنهم در دور افتاده ترین نقاط کره زمین به زندگی ادامه می دهند . در این روش زندگی طبیعی و آزادانه ، آنها چراگاهها ، سبزینه زارها ، بوته زارها را برای پیدا کردن آب و غذا درمی نوردند . زندگی در گله حافظ امنیت آنها است و این گله را سیلمی برتر محافظت می کند و احتمال خطر قریب الوقوع را هشدار می دهد . گروهی از اسب ها که به صورت جمعی در چراگاه به سر می برند ، معمولا ً توسط یک مادیان سالخورده هدایت و رهبری می شوند . این مادیان نقش رهبر یا مدیر گروه را دارد و بقیه گروه حتی اسب نر از آن تبعیت می کند . اما در فصل جفت گیری در این قانون استثناء به وجود می آید . در این فصل اسب نر نقش محافظ و رئیس گروه را به عهده دارد . اسب وحشی باید واکنش های سریعی داشته باشد تا بتواند به زندگی ادامه دهد . کره های نو زائیده شده باید به سرعت سرپا بایستند تا اگر گله رمید ، آنرا همراهی کنند . اسب فقط به هنگامی که گیر می افتد با لگد ؤ سر دست زدن و یا گاز گرفتن به دفاع بر می خیزد. ضامن تنازع بقا در اسب شنوائی خوب ، دید وسیع و سرعت در فرار به هنگام لزوم است . هنوز هم بسیاری از ویژگی های و غرایز اسب های وحشی در اهالی های امروزی به چشم می خورد برای اطلاع از واکنش های خاص اسب باید این غرایز و ویژگی را بشناسیم .
وجوه تمایز – مشخصات
اسب دارای وجوه تمایز و مشخصاتی است که بخشی از طبیعت او هستند . رفتار و روش متمایز زندگی اش او را از سایر موجودات متمایز می کند .
اجتماعی بودن
اسب ها به زندگی در کنار یکدیگر و گاهی در کنار دیگر حیوانات نیازمندند. از زمانی که اسب ها به وسیله شکارچیان شکر می شدند. زندگی گله وار امنیت آنها را ضمانت می کرده است چرا که تعدد ، شانس بقاء را بیشتر کرده ، امنیت بخش بوده و فرار را تسریع می کرده است . ممکن است در اغلب اوقات اسب ها را در حال نزاع و درگیری با یکدیگر ببینیم . که این ناشی از خصیصه اجتماعی بودنش است و تنهائی او را خمود و کج خلق می کند . اگر اسبی در محوطه ای محصور به تنهائی رها شود ، به وضوح دیده می شود که سرآسیمه و شیهه کشان به این طرف و آن طرف دویده و حتی از نرده ها می پرد تا خود را به دیگران و در کنارشان برساند . بعضی از اسب ها از بودن در کنار حیواناتی مثل گاو و گوسفند هم راضی به نظر می رسند ولی به ندرت تنهائی را دوست دارند . این خصیصه اجتماعی بودن ، گاهی موجب دردسر سوارکاران سوار بر اسب های جوان و یا به خوبی تربیت نشده می شود. ممکن است اسب میل به سواری دادن نداشته و یا سوارآنچنان قاطع نباشد که او را وادار به ترک گروه و یا خروج از محوطه اصطبل نماید . از طرف دیگر ممکن است از این خصیصه در جهت خواسته سوار بهره برداری کرد ، یعنی جوانی نه آنچنان مشتاق را سوار بر اسبی پیر و آموخته به حرکت در مسیری از مسابقه پرش واداشت .
پرسه زنی
اسب ها در طبیعت به دنبال غذا از مرتعی به مرتع دیگر پرسه زده و چرا می کنند. بیشتر اسب ها امروزه در حصارها نگهداری می شوند ولی این خصیصه را همچنان حفظ کرده اند. ممکن است اسبی در حال چریدن در محلی ناگهان به محل دیگری نقل مکان کند. نکته جالب ، غریزه میل به منزل است که در اسب های اهلی همچنان به قوت خود باقی است . چه بسا اتفاق افتاده که اسبی رم کرده باسوار یا بدون سوار راهی منزل شده و حتی اگر سوار راه را گم کرده باشد اسب او را به طرف آن رهنمون کرده است . اسب ها همیشه با شلنگهای کشیده تری به طرف منزل حرکت می کنند.
چرنده
اسب چرنده ایست که از هر نوع سبزینه ای تغذیه می کند . او در ۲۴ ساعت بین ۱۶ تا ۲۰ ساعت بطور پیوسته و کم کم می چرد و زمان استراحتش کوتاه است . این نحوه چرای کم کم ، پیوسته خوردن نامیده می شود که در این صورت نحوه تغذیه اسب های اهلی که علوفه مخصوص و در دفعات خاص چرانده می شوند با این غریزه متفاوت است . اسب هیچ الگویی برای چرا ندارد و اگر هوا مطبوع و مناسب باشد ، تا جائی که وقت اجازه دهد ، بی وقفه چرا می کند . اگر اسب را در یک اصطبل انفرادی یا حصار محدود و محصور نمایید ، براحتی به یک یرنامه غذائی خاص خو می گیرد و اگر این عادت را از آن بگیرید ، رفتارش تغییر می کند .
ساز و کار دفاعی
بیشتر واکنشهای اسب ها بازتاب این حقیقت است که آنها قربانی شکارچیان بوده اند. وسیله دفاعی آنها به ترتیب اولویت فرار و سپس جنگ است. اولین واکنش فرار است و در صورت گیر افتادن به لگد پرانی ، جفتک اندازی و الاکلنگ و سردست زدن می پردازند ، که در این حالت از ضربات دست همانند پا استفاده می شود .
کنجکاوی
اسب ها شدیدا کنجکاوند و اغلب برای کشف غیر معمول ها به این طرف و آنطرف سر می زنند ، از این خصیصه می توان برای به دام انداختن اسب های دست نیافتنی در مزارع استفاده کرد .
قانون سلسله مراتب
به طریق اولی اسب ها آزادی خواه نیستند و به همین دلیل به هنگام زندگی آرام و در صورت هجوم دسته ای گرگ وقت را برای شور درباره فرار کردن یا نکردن تلف نمی کنند. در این حالت به تبعیت از رهبری سیلمی قالب ، پا به فرار می گذارند. این سیلمی محافظ گله و راهنمای آنها به طرف آب و علوفه است . در بیشتر اوقات این نقش رهبری را برای اسب های اهلی ، انسان عهده دار می شود. در گله اسب های وحشی سیلمی و یا مادیان قالب عهده دار رهبری است که این رهبریت تحت قانون اطاعت از برتر یا سلسله مراتب قدرت صورت می پذیرد و برای عهده دار شدن این نقش قدرت و قاطعیت نقش اساسی ایفا می کند .قانون اطاعت از برتر یا سلسله مراتب برداشته شده از قانون حاکم بر جوامع ماکیان هاست که با نوک زدن به یکدیگر برتری خود را به رخ کشیده و ضعیف تر تسلیم شده و تمکین می کند.
تقلید
اسب ها از یکدیگر تقلید کرده و از همین طریق عادات بد از قبیل تیک و این پا و آن پا کردن را فرا می گیرند . اسب ها براحتی رفتار های نا پسند را فرا می گیرند . آنها حالات و رفتار یکدیگر را تقلید می کنند . ثمره این تقلید اسب های افسار کش ، لگد زن ، گاز گیر و هواخور است . این رفتارها بسیار نامطلوب و ناپسند هستند و شما می توانیم با درک صحیح روحیه و روان اسب و تربیت مناسب آن از بروز این عادات زشت پیشگیری نمائید .
حافظه قوی
حافظه اسب به خصوص در مورد تنبیه ها دردناک بسیار قوی است . اگر در مقاطعی از طول عمر تربیتی با او بد رفتاری شود ، در شرایط مشابه او تبدیل به موجودی ناخوشایند خواهد شد و بنابراین خوش رفتاری با او از همان بدو شروع به کار و نوجوانی دارای اهمیت بسزائی است .
غرایز
اسب ها دارای رفتارهای غریزی قوی ای هستند . این غرایز ارثی اند ، که بصورت بازتاب های احساسی به شرائط و عوامل تاثیرگذار تجلی می کنند . این بازتاب ها را می توان در اندام یا بینی آنها مشاهده کرد. در فضای باز اسب ترسیده رم میکند. او به سرعت به دور خود می چرخد و بعد فرار می کند . گاهی دیده می شود که پدیده ای باعث فرار او شده او رمیده و سپس بازگشته و به آن خیره شده است. اگر پدیده آنچنان تهدید کننده نباشد . او با سر به پائین کشیده شده و فرنه کنان در حالیکه همچنان خود را آماده فرار کردن نگه می دارد ، به موضوع نزدیک می شود . در حال سواری ممکن است صدائی و یا حرکتی ناگهانی اسب را به جهیدن به طرف مخالف آن وادارد که اگر خطر ادامه داشته باشد ممکن است به سرعت چرخیده و رم کند. در اصطبل اسب تا حد ممکن خود را از موضوع مورد ترس دور نگه می کند و به گوشه ای از آن پناه می برد. سر را بالا میگیرد ، مورد ترسناک را با چشمانی از حدقه درآمده و خیره می نگرد ، پره های بینی باز شده و فرنه می کند ، گوشهایش سیخ و جنبنده اند تا هر صدائی را با سرعت بشنوند. بدن خود را در امتداد موضوع ترسناک نگه داشته و تا می تواند آن را بالا کشیده و عضلات خود را منقبض می کند .

ترسیدن اسب

ترسیدن اسب

عصبیت
سر را بالا گرفته چشمان را از حدقه بیرون زده و هوشیارند. پره های بینی باز شده و فرنه می کشد یا صدائی خرخر گونه از بینی خارج می کند. گوشهای سیخ ، جنبان و حساسند. اندام کشیده شده و منقیض آماده فرار. اسب ممکن است بلرزد ، رعشه بگیرد و یا عرق کند. ضربان قلبش تندتر می شود و به تناوب پهن می اندازد.
خشم
اسب عصبانی سرش را کمی پائین می گیرد . گوش ها را به عقب می خواباند. گردن را به جلو می کشد. چشمان تنگ می شوند ، لب ها را برای نشان دادن دندان ها از هم باز می کند. حالت پرخاش جویانه به خود می گیرد و عقب خود را به طرفین می چرخاند. ممکن است سعی کند لگد زده و یا گاز بگیرد.

خشم

خشم

درد
ضربات دردناک اسب را می رماند . اگر گیر بیافتد ، گردنش افراشته چشمان تنگ و ممکن است سردست زده لگد بزند و یا گاز بگیرد . مهمترین بازتاب ضربه های دردناک ماندگاری و خاطره ناخوشایند آنست که ممکن است نه فقط رم کند بلکه با الاکلنگ و یا سردست زدن سوار را به زمین بزند. الاکلنگ واکنشی است در قبال خطری از پشت ، که ممکن است ناشی از پریدن گرگی درند بر پشت اسبی بوده باشد. الاکلنگ را می توان نشانی از شادی یا هیجان هم دانست .
خوشنودی
اسب در این حالت در آرامش کامل و راحت ، عضلاتش شل ، پوستش شفاف است . گوشهایش به آرامی در جستجوی صدا می جنبند.

خوشنودی

خوشنودی

ناخشنودی
اسب در این حالت در خود فرو رفته ، خمود ، بی روحیه ، بی حال است و یا برخوردی خصمانه دارد. سرش پائین ، چشمان بی حال و نگاه خسته ، گوشها افتاده و پوستش کدر است . ادامه این حالت اسب را به ناهنجاری های درون اصطبل و یا پرخاش جوئی مبتلا می کند.
توجه جلب شده
گردن کمانی ، پره های دماغ گشاد ، گوشها جنبان ، بدون انقباض ، چشمان براق ، پوزه به جلو کشیده شده و کنجکاو .
هیجان زده
سر بالا گرفته می شود ، تنفس تند ، پره های بینی باز و فرنه کنان ، گوشها سیخ و چشمان براقند. اسب ورجه ورجه کرده و احتمالا الاکلنگ می کند ، بدن هوشیار ، دم سیخ و ممکن است عرق کند .
شرارت
گوشها به عقب ولی نه کاملا خوابیده ، چشمان تنگ با نگاههای معنی دار ، پره های دماغ بسته ، اسب ممکن است لگد گاوی و یا از عقب بزند .

 

شرارت

شرارت

بازیگوشی
ممکن است با دست زمین را بکند . به سرعت حرکت کرده ، دویده شلنگاهیش کوتاه باشد و الاکلنگ کند کره ها بیشتر بازی می کنند ولی اسب های مسن هم گاهی از بازیگوشی غافل نیستند.
هوشیاری
گوشها سیخ و جنبان ، چشم ها شفاف و هشیار ، بدن بدون انقباض ولی آماده است .
نبرد بر سر قلمرو
ممکن است ، با گردن کشیده شده ، به پائین باشد و یا با گردن کمانی به بالا نگه داشته شود. دندان ها ممکن است نمایان و لب ها تهدید کننده باشند ، گوشها کاملا به عقب خوابیده ، چشمها تنگ و تهدید کننده . بدن کشیده و تهدید کننده ، گاهی با دست زمین را می کنند . یا عقب خود را به طرفین می چرخانند و آماده لگد زدن هستند .
اصوات
صدای اسب می تواند مبین احساسات درونی او و یا عملی باشد که در شرف انجام آن است .
شیهه: برای دعوت اسب های دیگر و یا وسیله ایست برای جلب توجه ، اغلب این صدا به هنگام جدا شدن کره از مادر شنیده می شود .
شیهه ملایم : این نوع صدا به هنگام هیجان و یا ایجاد تنشی شنیده می شود .
هرهر: دعوت از اسبی در نزدیک . اظهار آشنائی با شخص نزدیک شونده و اظهار خوشحالی . به خصوص به هنگام دادن خوراک لذیذ.
صدای خارج شده از دماغ: نشان دهنده هیجان ، خوشحالی است . ممکن است به عنوان اولین علائم ترس هم شنیده شود و یا اسب خواسته باشد دماغ خود را تمیز کند .
شیهه جیغ مانند: نشان دهنده خشم ، پرخاش جوئی ، ترس و درد است .
فرنه: به هنگام تعیین قلمرو و بو کردن پهن به گوش می رسد.
Below: نسق گیری ، معمولا به هنگام درگیری سیلمی ها شنیده می شود.
جیغ: صدای مادیان به هنگام فحلی و کره ها به هنگام بازی است و ممکن است مادیانی به هنگام تنبیه کره اش هم این صدا را خارج کند .
آه: صدائی که می تواند نشان دهنده رضایت کامل و یا خستگی باشد .
سوارکاران ، پرستاران و اسبداران پس از مدتی که با اسب سر و کار داشته باشند با این صداها به خوبی آشنا شده و آن را به عنوان زبان و بیان اسب تلقی می کنند . به عنوان مثال مراقبی با شنیدن صدای جیغ از داخل پادوک اطمینان پیدا می کند که درگیری اتفاق افتاده است .
تغذیه
اسب حیوانی تک معده ای و غیر نشخوار کننده بوده ولی وجود روده کور در دستگاه گوارش که نقش تخمیر کننده دارد حیوان را قادر ساخته تا از جیره غذائی که حاوی فیبر زیادی باشد نیز استفاده کند . معمولاً اسب در چرای آزاد روزانه مقدار زیادی مواد خشبی را هضم و جذب می کند . حم کم معده اسب در مقایسه با بقیه حم دستگاه گوارش ( ۸ درصد ) مقدار غذای مصرفی حیوان را محدود ساخته است . به عنوان مثال حیوان در هر وعده غذائی بیش از ۲۵/۲ کیلوگرم مواد دانه ای را نمی تواند بخورد . محتویات معده تحت تاثیر ترشح اسید معده به روده تخلیه شده و در اثر صفرای مترشحه در روده کوچک قلیایی میگردد . اسب در چرای مداوم روزانه ۱۱۴ _ ۹۵ لیتر بزاق ترشح کرده که این محلول بافری به عبور مواد غذایی از دستگاه گوارش کمک کرده و PH مناسبی را برای تخمیر مواد غذایی در انتهای دستگاه گوارش تامین می کند . در اسب معده و روده کوچک دارای ساختار هایی بوده که بخش اعظم پروتئین ، نشاسته ، چربی ، ویتامین ها و مواد معدنی موجود در مواد خشبی و کنسانتره هضم و جذب می گردند . با این حال چون زمان عبور مواد غذائی از روده کوچک سریع و تقریبا ً ۳ _ ۱ ساعت می شود . کیفیت و قابلیت هضم کامل مواد غذائی زیر سوال می باشد . ویتامین های محلول در چربی و مواد معدنی مثل کلسیم منگنز ، روی و سلنیوم در روده کوچک جذب می شوند و مواد غذائی هضم و جذب نشده جهت تخمیر و جذب و دفع ، وارد بخش انتهائی دستگاه گوارش می شوند . دستگاه گوارش اسب به علت دارا بودن ارگانیزم هایی در روده کور و روده بزرگ ، قابلیت جذب و توان استفاده ازفیبر های گیاهی را دارد. گنجایش ( ۳۰ لیتر ) و شکل روده کور و عبور آهسته مواد به آنزیمهای مترشحه از تک یاخته ها و باکتری ها فرصت می دهد تا هضم مواد فیبری را تسریع گردانند . محصولات فعالیت میکروبی شامل اسید های چرب فرار ، آمینو اسید ها ، ویتامین های گروه B ، گاز و گرما می باشد . بخش انتهایی دستگاه گوارش محل جذب آب و فسفر و بازجذب سدیم و کلروپتاسیم است . زمان عبور مواد غذائی از لوله گوارش تقریبا ً ۵۰ ساعت بوده که ارتباط مستقیمی با مقدار سلولز و لیگنین موجود در مواد خشبی دارد.
منابع

  1. WWW.iranianhorse.com
  2. پرورش اسب ( تغذیه ، تولید مثل ، تربیت ) مولفین : دکتر مرادی ، نیای تهرانی ، ابراهیمی جعفری
  3. پرورش عملی اسب تالیف و ترجمه : دکتر مسعود هاشمی

گردآورنده : دکتر نیما عیسی کاکرودی— دامپزشک

 چند مطلب پیشنهادی

خفاش های خون آشام
خفاش های خون آشام
مشمشه ، بیماری مشترک انسان و دام
مشمشه ، بیماری مشترک انسان و دام

 درباره نویسنده

نویسنده عصرعلم شوید!
بالا